Europa mailan, mugaz gaindiko konpromiso zibikoa funtsezko faktoretzat jotzen da “lurralde lankidetzako helburuak” lortzeko, maila anitzeko gobernantzaren ikuspegitik. Horrek esan nahi du “gobernu-maila desberdinen integrazio bertikala” eta eragileen “integrazio horizontala”, publikoak zein pribatuak, helburu komunak lortzeko eta “eskura dauden baliabideak aprobetxatzeko”.
Ildo horretan, eta integrazio horizontalari dagokionez, HERRITARREN INSTANTZIAK ETA MUGAZ GAINDIKO GOBERNANTZA-MEKANISMOAK sortu dira Europan, nahiz eta horien garapena oraindik ez den oso sakona.
Horrela, eta Ister-Granumeko Lurralde Lankidetzako Europako Taldeari dagokionez (Hungaria eta Eslovakia arteko mugan), bere estatutu-organoen artean “Legebiltzar Zibila” dago aurreikusita. Gaur egun, Foro Zibil informal gisa funtzionatzen du, eta gizarte zibileko erakundeek ere parte hartzen dute bertan. Horri esker, herritarrak gehiago inplika daitezke bere garapenean. Foroak emandako erabakiak eta iritziak Batzarrera bidaltzen dira, gero honek erabaki egokiak har ditzan.
Estrasburgoko Eurometropolia Lurralde Lankidetzako Europako beste Talde bat (AECT) da, tokiko probintzia- eta eskualde-agintariak, Belgikako estatu federala eta Frantziako estatu nazionala biltzen dituena. Beraz, maila anitzeko gobernantza-erakundea ere bada. Bertan gizarte zibila kontsulta plataformetan integratzeko, “Gizarte Zibilaren Foroa” sortu da, erabakiak hartzeko prozesuan laguntzeko.
Foro zibiko horiez gain, mugaz gaindiko batzarren esperientzia askorik ez badago ere, mota horretako jarduerak duela hamarkada batetik ari dira bidea egiten. Horrela, 2011ko maiatzaren 13an eta 14an, Liechtenstein eta Vorarlberg (Austria) mugako eskualdeek horrelako mugaz gaindiko lehen herritarren batzarra antolatu zuten.
“Nola diseinatuko genuke gure bizi-espazioa Rhin haran alpinoan guretzat eta etorkizuneko belaunaldientzat?”, hori izan zen mugaz gaindiko herritarren batzar honetako partaideei egin zitzaien galdera. Galdera garrantzitsu horri ahalik eta erantzun onenak emateko, herritarrak mugaz gaindiko lehen herri-batzarrera gonbidatu zituzten. Ausaz hautatu ziren Liechtenstein eta Vorarlbergeko pertsonak, eta Rhin haran alpetarraren etorkizun partekatu bati buruz, eta bere bilobentzat egokia izango zenaren inguruan eztabaidatu zuten egun eta erdiz. Elkarrekin garatutako emaitzak Schaaneko MorgenLand jaialdian aurkeztu ziren.
Batzar horretan hamasei pertsona bildu ziren, ziurrenik lehenago elkar ezagutzen ez zutenak, Schaanwald-Feldkirch muga-pasabideko areto sinbolikoan. Egun eta erdiz, batzen dituen gai bat landu zuten: Rhin haran alpetarra, beren bizi-espazio partekatuaren diseinua. Liechtenstein eta Vorarlbergeko estatu federatuek herritarren lehen batzar hau antolatu zuten, pertsonen iritzi eta esperientzia pertsonal desberdinak mugaz gaindiko eskualdearen etorkizuneko garapen-prozesuan integratu behar direla uste zutelako. “Epe luzera pentsatzen eta jarduten duten pertsona konprometituek egiten dute gure eskualdea bizia eta bizitzeko duina izatea. Gizarte-bizikidetza eta batasuna funtsezko baldintzak dira bizi-kalitate handia izateko”, azaldu zuen Klaus Tschütscher Liechtensteingo lehen ministroak. “Herritarren Kontseilua herritarren partaidetzarako modu modernoa eta berritzailea da, eta konponbideproposamen indartsuak, adimendunak eta integralak garatzen ditu”.
Herbert Sausgruber Vorarlberg estatuko gobernadorearen arabera, “herritarrak adituak dira beren bizi-ingurunean”, eta “adituen eta politikarien iritziak bezainbeste kontatzen dituzte. Kontuan izan behar dugu irtenbide onak lortzeko ezinbestekoa dela herritar guztiek parte hartzea”. Bi estatuetako herritarren batzarrak Vorarlbergeko estatuko gobernuaren Etorkizuneko Gaietarako Bulegoa izan zuen lagun eta moderatzaile.
Adibide labur horiekin ikusten da pixkanaka demokrazia parte-hartzaile eta deliberatzaileko espazioak mugaz haraindi ere irekitzen ari direla, eta orain arte mugengatik banatutako eskualde natural horietako herritarrei beren lurralde garapenean zuzenean parte hartzeko aukera ematen hasi zaiela, pixkanaka bada ere.
